Vì sao dân mới làm hậu kỳ hay nghe chỉnh màu (color grading) mà chưa hiểu rõ
Đây là một bài trong loạt hướng dẫn multimedia: nhiếp ảnh, quay phim, hậu kỳ, vẽ minh họa mà chúng tôi biên soạn cho người mới vào nghề, lần này tập trung vào khâu chỉnh màu trong hậu kỳ video. Ngồi dựng phim mà nghe đồng nghiệp nhắc chỉnh màu (color grading), nhiều bạn mới vào nghề chỉ gật đầu cho qua. Footage vừa quay xong nhìn xám xịt, thiếu sức sống. Ai cũng biết cần “chỉnh” lại, nhưng chỉnh cái gì trước thì ít người hình dung được.
Ở bên mình, mỗi lần training editor mới, một câu hỏi cứ lặp lại. Màu trong preview lúc quay đẹp vậy, sao lên timeline lại nhợt nhạt thế? Câu trả lời nằm ở chỗ máy quay ghi hình dưới dạng profile phẳng, gọi là log. Profile này giữ lại nhiều chi tiết sáng tối nhất có thể. Nó đợi tới hậu kỳ mới xử lý tiếp, không xử lý ngay lúc quay.
Có lần đội mình quay một đám cưới ngoài trời, buổi chiều nắng gắt rồi tắt dần. Xem thẳng footage gốc, khách hàng gọi điện hỏi sao ảnh động của họ nhìn nhạt thế. Chỉ sau một buổi chỉnh màu đúng bài, cùng một cảnh quay lại ấm áp, có hồn hẳn lên.
Vấn đề là nhiều người gộp chung hai việc rất khác nhau vào một từ “chỉnh màu”. Một việc lo sửa cho đúng, một việc lo làm cho đẹp và có chất riêng. Tách được hai việc này, phần còn lại sẽ dễ học hơn nhiều.
Không chỉ dân làm phim chuyên nghiệp mới cần biết chuyện này. Bạn quay video ngắn đăng mạng xã hội, quay review sản phẩm, hay tự dựng clip du lịch, đều gặp cùng một vấn đề. Máy quay càng xịn, footage gốc càng phẳng, càng cần qua tay chỉnh màu mới ra hình đẹp như mong đợi.
Color correction khác gì với việc lên tông cho video
Color correction: bước sửa lỗi màu bắt buộc, tính theo Kelvin
Color correction là bước sửa lỗi. Cảnh quay trong nhà thường ám vàng vì đèn dây tóc. Quay ngoài trời lúc râm mát lại hay ám xanh. Correction lo cân bằng trắng, kéo lại đúng nhiệt độ màu, tính theo đơn vị Kelvin.
Con số Kelvin càng thấp, khoảng 3200K, ánh sáng càng ngả vàng. Con số càng cao, trên 5600K, ánh sáng càng ngả xanh. Sau cân bằng trắng, đội ngũ mới chỉnh tiếp độ sáng tối cho khớp với thực tế mắt nhìn thấy tại hiện trường. Đây là bước bắt buộc, làm trước tiên. Chưa có gì “sáng tạo” ở khâu này cả, chỉ là trả cảnh quay về đúng bản chất của nó.
Color grading và sai lầm thường gặp khi bỏ qua correction
Color grading thì khác hẳn. Đây là bước thêm phong cách, thêm cảm xúc cho cảnh quay đã đúng màu. Muốn cảnh phim lãng mạn ngả vàng ấm, muốn video công nghệ lạnh và xanh xám, đều xử lý ở bước này. Nhiều ê-kíp còn phác thảo storyboard từ trước khi bấm máy. Việc này giúp hình dung sẵn tông màu mong muốn ngay từ khâu quay. Chúng tôi có nhắc kỹ chuyện lên ý tưởng trước ở bài hướng dẫn dựng ý tưởng hình ảnh trước khi quay.
Nếu không tự làm được, có thể thuê ngoài dịch vụ chỉnh màu. Video ngắn 3-5 phút, giá tham khảo trên thị trường thường quanh 1-3 triệu đồng. Mức giá còn tùy độ phức tạp, số cảnh cần xử lý và có yêu cầu phong cách riêng hay không.
Sai lầm hay gặp nhất ở người mới: nhảy thẳng vào grading, áp preset cho đẹp mắt, mà bỏ qua correction. Cảnh quay gốc lệch màu, áp preset lên trên chỉ khiến lỗi cũ bị khuếch đại. Cách xử lý khá đơn giản. Mỗi khi thấy màu “sai sai” dù đã áp preset đẹp, hãy tắt hết hiệu ứng trước. Sau đó kiểm tra lại cân bằng trắng từ đầu, đừng vội đổ lỗi cho preset.
Bắt tay vào chỉnh: thứ tự làm để không rối tay
Cân bằng trắng và sáng tối trước, đừng vội vào phong cách
Mở phần mềm dựng lên, việc đầu tiên bên mình luôn làm là bật công cụ đo màu. Hai công cụ quen thuộc là waveform và vectorscope, thay vì tin hoàn toàn vào mắt. Màn hình mỗi máy hiển thị màu một khác. Mắt nhìn lâu cũng dễ quen mắt sai lúc nào không hay.
Waveform cho thấy độ sáng tối theo số liệu cụ thể. Vectorscope cho thấy màu đang lệch về hướng nào. Bước tiếp theo là kéo cân bằng trắng cho đúng. Sau đó mới chỉnh exposure, tức độ phơi sáng. Mục tiêu là chi tiết vùng tối và vùng sáng đều còn nhìn thấy, không bị cháy trắng hay đen sịt mất chi tiết.
Phần mềm phổ biến như DaVinci Resolve, hay Premiere Pro với công cụ Lumetri, đều có sẵn công cụ này. Đó là ba bánh xe màu cho vùng tối, vùng giữa và vùng sáng, dân trong nghề gọi tắt là three-way corrector. Người mới chỉ cần tập quen tay dùng ba bánh xe này là làm được việc căn bản.
Nhiều studio còn dùng thêm một trợ lý AI hỗ trợ khâu sản xuất nội dung. Công cụ này gợi ý thông số ban đầu khá nhanh, đỡ mất công mò mẫm. Muốn tìm hiểu thêm, có thể xem bài viết về công cụ AI hỗ trợ ê-kíp sản xuất.
Một mẹo nhỏ bên mình hay dùng: luôn để mắt vào dải “skin tone line” trên vectorscope khi có người trong khung hình. Da mặt lệch khỏi dải này thường là dấu hiệu cân bằng trắng chưa chuẩn, dù mắt thường chưa kịp nhận ra. Cũng cần chú ý quay bằng profile log thì hầu như bắt buộc phải quay ở 10-bit thay vì 8-bit. Footage 8-bit chứa ít thông tin màu hơn. Đẩy tay chỉnh nhiều dễ bị hiện tượng dải màu loang, dân trong nghề gọi là banding, nhất là ở vùng trời hay tường trơn.
Chọn tông màu, áp preset theo đúng cảm xúc video muốn kể
Khi cảnh quay đã đúng màu, mới tới lúc chọn phong cách. LUT là viết tắt của look-up table. Hiểu đơn giản đây là một bảng tra sẵn công thức đổi màu. Nó giúp áp nhanh một tông định sẵn lên toàn cảnh quay, tiết kiệm khá nhiều thời gian mò mẫm cho người mới.
Tông teal-orange, da người ngả cam còn bóng đổ ngả xanh lục, thường dùng cho phim hành động hoặc quảng cáo. Tông ấm vàng nhẹ lại hợp video du lịch, đời sống thường ngày. Ngoài chỉnh màu, hậu kỳ nhiều khi cần thêm điểm nhấn hình ảnh. Chúng tôi hay lồng thêm minh họa vẽ tay vào cảnh phim để làm nổi bật một chi tiết muốn nhấn mạnh.
Ba lỗi bên mình hay thấy người mới mắc phải:
- Đẩy độ bão hòa quá tay, khiến da người ngả cam rực, nhìn không còn tự nhiên.
- Áp LUT có sẵn rồi để nguyên, quên chỉnh lại theo ánh sáng gốc của từng cảnh.
- Grading khác tông giữa các cảnh trong cùng một video, khiến người xem thấy chênh.
Cách xử lý cho lỗi cuối cùng khá đơn giản. Chọn một cảnh làm chuẩn, rồi copy toàn bộ thông số màu sang các cảnh còn lại. Sau đó mới tinh chỉnh riêng theo ánh sáng từng cảnh. Làm ngược lại, chỉnh riêng lẻ từng cảnh ngay từ đầu, gần như chắc chắn sẽ bị lệch tông.
Video sau khi chỉnh màu xong cũng cần một chỗ trưng bày xứng tầm. Nhiều đội ngũ làm dịch vụ quay dựng chọn thiết kế website bán hàng chuyên nghiệp để khách xem trọn vẹn chất lượng hình ảnh. Từ đó khách cũng dễ đặt dịch vụ ngay trên trang hơn.
Màu chuẩn trước, phong cách riêng tính sau
Nắm cơ bản của chỉnh màu không khó. Cái khó là chịu làm đúng thứ tự: sửa cho đúng trước, tạo phong cách sau. Bỏ qua bước đầu, dù preset đẹp cỡ nào cũng khó cứu được một cảnh quay lệch màu từ gốc.
Nếu mới bắt đầu, hãy tập quen với waveform và vectorscope trước khi mở kho LUT ra dùng. Khi mắt đã quen nhìn số liệu thay vì đoán mò, video sẽ có màu ổn định hơn hẳn. Phong cách riêng theo đúng cách bạn muốn kể chuyện cũng sẽ tự nhiên rõ nét, không cần gồng ép. Cứ chỉnh vài video theo đúng thứ tự này, tay nghề sẽ lên nhanh hơn bạn nghĩ. Đây cũng là một mắt xích nhỏ trong loạt hướng dẫn multimedia: nhiếp ảnh, quay phim, hậu kỳ, vẽ minh họa mà chúng tôi sẽ tiếp tục cập nhật, giúp bạn tự tin hơn ở từng khâu sản xuất nội dung hình ảnh.
