Không ít người mới cầm máy đã thử chụp ảnh chân dung ánh sáng tự nhiên ngay buổi đầu tiên. Rồi họ thất vọng vì ảnh ra không như ý. Mặt nhân vật một bên sáng gắt, một bên tối om. Da lên tông vàng ệch hoặc tái xanh tuỳ giờ chụp. Chúng tôi từng gặp nhiều bạn học viên rơi vào đúng tình huống này. Họ cầm máy tốt nhưng chưa hiểu ánh sáng đang “làm gì” với khuôn mặt nhân vật. Bài viết này chia sẻ cách đọc ánh sáng tự nhiên, biến nó thành công cụ thay vì để nó điều khiển kết quả ảnh.
Ánh Sáng Tự Nhiên Là Nguồn Sáng Lý Tưởng Nhưng Khó Kiểm Soát Với Người Mới
Ánh sáng tự nhiên đẹp vì nó mềm, có chiều sâu, tạo cảm giác chân thật cho ảnh chân dung. Đèn studio có thể chỉnh cường độ, hướng chiếu và màu sắc theo ý muốn. Ánh sáng ngoài trời thì ngược lại, thay đổi liên tục theo giờ, theo mây, theo hướng người chụp đứng.
Buổi trưa nắng gắt, ánh sáng chiếu gần như thẳng đứng từ trên xuống. Nói dễ hiểu là bóng đổ sâu xuống hốc mắt và dưới cằm. Gương mặt vì vậy trông mệt mỏi hơn thực tế. Buổi sáng sớm hoặc chiều muộn thì khác hẳn, ánh sáng chếch ngang và mềm hơn nhiều. Dân trong nghề gọi đây là “giờ vàng”, tức khoảng thời gian ánh sáng có màu ấm, dịu, không gắt.
Người mới hay mắc lỗi ra ngoài chụp bất kỳ giờ nào rảnh, thường là giữa trưa vì tiện lịch làm việc. Ảnh lên có bóng đen sâu dưới mắt, mũi đổ bóng dài xuống môi. Cách xử lý đơn giản: dời buổi chụp sang sáng sớm hoặc cuối giờ chiều. Không dời được thì tìm bóng râm đều, như dưới mái hiên hay dưới tán cây lớn.
Có lần một bạn học viên mang máy ra công viên lúc giữa trưa, chụp cho em gái dịp sinh nhật. Ảnh về ai cũng mắt sụp, mũi đổ bóng đen, trông như mất ngủ mấy đêm liền. Bạn ấy chỉnh sáng, chỉnh màu cả buổi tối vẫn không cứu nổi. Bóng đã đổ sai chỗ ngay từ lúc bấm máy rồi. Câu chuyện đó khiến chúng tôi hiểu rõ hơn: chọn sai giờ chụp thì hậu kỳ giỏi mấy cũng khó gỡ lại.
Nguyên Tắc Cơ Bản Khi Chụp Ảnh Chân Dung Ánh Sáng Tự Nhiên
Hiểu vì sao ánh sáng khó kiểm soát rồi, giờ bạn có thể chuyển sang phần cốt lõi: áp dụng nguyên tắc để chủ động hơn khi cầm máy. Hai yếu tố quyết định là thời điểm chụp và hướng ánh sáng chiếu vào mặt. Nắm chắc hai điều này, phần còn lại chỉ là luyện tay và luyện mắt.
Chọn Giờ Chụp Để Ánh Sáng Dịu Nhất
Khung giờ đẹp thường rơi vào khoảng 6h30-7h30 sáng hoặc 17h-18h chiều, tuỳ mùa và tuỳ khu vực. Lúc này mặt trời ở góc thấp. Ánh sáng đi xuyên qua lớp khí quyển dày hơn nên dịu và ngả vàng ấm. Nhờ vậy, da nhân vật lên màu hồng hào tự nhiên, không bị cháy sáng ở trán hay sống mũi.
Trời nhiều mây cũng là một lựa chọn hay, dù ít người để ý. Mây mỏng đóng vai trò như một tấm khuếch tán khổng lồ, làm ánh sáng dịu đều khắp khung hình. Có lần chúng tôi thử chụp vào một buổi trưa trời âm u. Ảnh ra mềm mại không kém gì giờ vàng.
Mùa hè, giờ vàng đến sớm hơn một chút so với mùa đông. Ở miền Bắc, chênh lệch giữa hai mùa có thể tới nửa tiếng. Không nhớ được giờ chính xác cũng không sao. Cứ nhìn bóng nắng đổ trên mặt đất: bóng dài, chếch nghiêng là lúc ánh sáng đang dịu. Bóng ngắn, gần như thẳng đứng thì nên tránh.
Hướng Sáng Nào Tạo Khối Đẹp Cho Gương Mặt
Hướng ánh sáng quyết định phần lớn cảm giác của bức ảnh. Ánh sáng chiếu từ bên hông, khoảng 45 độ so với mặt nhân vật, tạo khối rõ ở gò má và sống mũi. Cách chiếu này gọi là ánh sáng xiên. Nó quen thuộc với nhiều nhiếp ảnh gia chân dung vì tạo chiều sâu tự nhiên cho gương mặt.
Ánh sáng chiếu thẳng từ phía trước làm mặt phẳng, ít điểm nhấn. Kiểu này hợp với ảnh cần nhìn rõ mọi chi tiết như ảnh thẻ. Ánh sáng từ phía sau, gọi là ngược sáng, cần xử lý khéo léo hơn. Để mặt tối om thì ảnh hỏng, nhưng biết bù sáng đúng cách, viền tóc sẽ sáng rực rất đẹp.
Nguyên tắc chọn hướng sáng này không chỉ dùng trong sân nhà hay góc vườn quen thuộc. Đi chơi xa, nguyên tắc này vẫn áp dụng được y hệt. Cứ tranh thủ ghi lại vài kiểu ảnh du lịch đẹp cho người mới học nhiếp ảnh, bạn sẽ thấy rõ. Quan sát hướng nắng trước, rồi mới đưa máy lên bấm.
Lỗi phổ biến nhất là để nhân vật quay lưng ra nắng mà không bù sáng. Mặt tối đen trong khi nền lại sáng chói. Cách khắc phục: chỉnh điểm đo sáng vào khuôn mặt, hoặc dùng thêm nguồn sáng phụ ở phía trước.
Mẹo Thực Hành Cho Người Mới Học Nhiếp Ảnh
Nắm nguyên tắc là một chuyện, áp dụng khi ra hiện trường lại cần thêm vài mẹo nhỏ. Chúng tôi đúc kết những mẹo này từ nhiều buổi chụp thực tế, không phải lý thuyết suông.
Vật Phản Sáng — Trợ Thủ Cho Vùng Tối
Vật phản sáng là công cụ rẻ mà hiệu quả bất ngờ. Nói đơn giản, đây là bất kỳ bề mặt sáng màu nào hắt ánh sáng ngược lại vào vùng tối trên mặt. Một tấm bìa foam trắng giá khoảng 30.000-50.000 đồng ở tiệm văn phòng phẩm là đủ dùng. Không có bìa, một tờ báo trắng hay một tấm vải sáng màu cũng phát huy tác dụng tương tự. Ngay cả màn hình điện thoại bật sáng hết cỡ, đưa gần mặt một chút, cũng cứu được vùng tối trong tình huống gấp.
- Đặt vật phản sáng đối diện nguồn sáng chính, nghiêng khoảng 45 độ hướng vào mặt nhân vật.
- Giữ khoảng cách gần, chừng 50-80cm, để ánh sáng hắt lại đủ mạnh.
- Quan sát vùng tối dưới mắt và cằm, đó là nơi cần ánh sáng bù nhất.
Một lỗi hay gặp khi mới học là dí sát vật phản sáng vào mặt nhân vật. Ánh sáng bù lúc đó quá mạnh, làm mặt bẹt, mất chiều sâu. Cách xử lý là lùi dần ra xa, kiểm tra lại qua màn hình sau mỗi lần chỉnh. Dừng khi bóng tối dịu lại nhưng gương mặt vẫn còn chút khối.
Đổi Góc Đứng Để Tìm Ánh Sáng Ưng Ý
Bên cạnh ánh sáng, góc đứng của người chụp cũng đáng thử nghiệm. Di chuyển vòng quanh nhân vật, mỗi bước chân đổi một chút, ánh sáng trên mặt sẽ thay đổi rõ rệt. Có góc làm nổi gò má, có góc lại tạo bóng đổ khó coi. Đứng thấp hơn nhân vật một chút, chếch về phía nguồn sáng, thường cho khối mặt đẹp hơn đứng ngang tầm mắt.
Cách nhanh để tìm góc đẹp là chụp thử liên tục, xem lại màn hình sau vài kiểu, rồi điều chỉnh dần vị trí đứng. Máy ảnh đời mới hiện nay hỗ trợ khá nhiều, tự nhận diện khuôn mặt và gợi ý lấy nét vào mắt. Kết hợp công nghệ với kỹ năng đọc ánh sáng cũng là hướng đi thú vị. Chủ đề này đã được chúng tôi phân tích kỹ hơn trong bài nhiếp ảnh thương mại khi kết hợp cùng trí tuệ nhân tạo.
Nắm được những mẹo này, nhiều bạn chuyển từ chụp chơi sang nhận khách chụp chân dung ngoài trời. Lúc đó, ngoài tay nghề, bạn cần thêm một kênh chuyên nghiệp để khách tìm đến. Một trang thiết kế website bán hàng chuyên nghiệp giúp khách xem portfolio, đặt lịch và thanh toán thuận tiện hơn nhiều. So với chỉ đăng ảnh lên mạng xã hội, cách này giữ khách quay lại tốt hơn.
Rồi Bạn Sẽ Đọc Ánh Sáng Mà Không Cần Nghĩ
Chụp chân dung đẹp dưới nắng tự nhiên không đòi hỏi máy đắt tiền hay đèn chuyên dụng. Nó đòi hỏi quan sát: ánh sáng đang chiếu từ đâu, mạnh hay dịu, mặt nhân vật phản ứng thế nào với nguồn sáng đó. Càng chụp nhiều, mắt bạn càng quen đọc ánh sáng chỉ trong vài giây. Đến lúc nó thành phản xạ, chứ không còn là phép tính. Chúng tôi vẫn nhắc học viên mới: đừng vội mua thêm đèn hay ống kính đắt tiền. Học đọc ánh sáng trước, thiết bị tính sau.
Nếu chỉ nhớ một điều sau bài này, hãy ưu tiên khung giờ sáng sớm hoặc chiều muộn. Quan sát hướng sáng trước khi bấm máy, đừng vội đưa máy lên ngay. Sau này khi quen tay, nhiều bạn còn muốn làm thêm video hậu trường buổi chụp. Bài vẽ minh hoạ trong hậu kỳ video dành cho dân nhiếp ảnh sẽ hữu ích cho bước tiếp theo đó.
