Có bạn nhắn cho chúng tôi đúng một câu: “Em không biết vẽ, làm sao có storyboard trước khi quay?” Gần như tuần nào cũng có người hỏi như vậy, nhất là những bạn mới bước vào nghề quay phim, chụp ảnh sự kiện hay làm TVC nhỏ. Nghe qua thì storyboard có vẻ đòi hỏi tay nghề hội họa. Thực ra chỉ cần vài hình khối và vài dòng ghi chú là đủ. Nói dễ hiểu, storyboard là bản phác từng cảnh quay theo đúng thứ tự, giống một cuốn truyện tranh vẽ tay sơ sài, để cả ê-kíp hình dung trước khi bấm máy.
Vì ngại vẽ xấu, nhiều người bỏ hẳn bước này. Hậu quả là ra hiện trường mới bàn bố cục, quay xong mới thấy thiếu góc máy rồi phải quay lại. Chúng tôi từng theo một ê-kíp quay TVC mỹ phẩm chỉ có hai người, không chuẩn bị bản vẽ nào. Buổi quay hôm đó kéo dài thêm gần ba tiếng, vì cả nhóm đứng tranh luận nên bắt đầu từ đâu. Nếu nắm được cách vẽ storyboard đơn giản, người không rành vẽ vẫn lên kế hoạch quay dựng rõ ràng, tiết kiệm thời gian và đỡ tốn chi phí thuê thiết bị hay địa điểm thêm lần nữa.
Không phải dự án nào cũng cần storyboard chi tiết. Một video ngắn quay bằng điện thoại, chỉ một cảnh và một góc máy, có khi chẳng cần vẽ gì. Nhưng khi có từ ba cảnh trở lên, nhiều người tham gia, hoặc khách hàng muốn duyệt trước khi quay, storyboard gần như là bắt buộc. Đó là ranh giới đơn giản để bạn tự quyết định có nên ngồi phác hay không.
Vì sao storyboard quan trọng dù chỉ vẽ sơ sài
Một bản vẽ nguệch ngoạc vẫn có giá trị, miễn là nó truyền đạt được ý đồ cảnh quay. Khi đã phác bố cục trước, người quay không phải đoán mò lúc dựng máy. Nhân vật đứng đâu, máy đặt góc nào, cảnh rộng hay cận, tất cả đã nằm trên giấy. Chúng tôi từng làm video giới thiệu một quán cà phê cho khách quen. Bản vẽ chỉ có sáu ô chữ nhật, kèm ghi chú kiểu “góc rộng, quay bàn quầy” hay “cận tay pha chế”. Buổi quay hôm đó gói gọn trong 90 phút, ngắn hơn hẳn những lần chúng tôi ra hiện trường tay không.
Lợi ích thứ hai ít ai để ý: storyboard là ngôn ngữ chung của cả ê-kíp. Người quay, người dựng hậu kỳ và khách hàng duyệt kịch bản cùng nhìn một hình vẽ, nên không ai phải nghe mô tả bằng lời rồi tự tưởng tượng theo ý riêng. Người dựng cũng biết trước cảnh nào cần chèn hiệu ứng hay đồ họa bổ trợ. Nếu muốn đi sâu hơn ở phần này, bạn có thể đọc bài đưa hình vẽ minh họa vào công đoạn hậu kỳ video mà chúng tôi đã viết trước đó.
Khi khách và ê-kíp hiểu khác nhau vì thiếu bản vẽ
Có lần chúng tôi gặp một khách hàng duyệt kịch bản chỉ bằng lời, không kèm hình nào. Đến ngày quay, khách yêu cầu cảnh mở đầu phải là góc rộng toàn cảnh cửa hàng. Ê-kíp lại hiểu là cận cảnh sản phẩm trên kệ. Cả buổi sáng mất thêm gần một tiếng chỉ để thống nhất góc máy. Nếu có vài ô storyboard gửi trước, chuyện hiểu lầm này đã không xảy ra.
Cách vẽ storyboard đơn giản cho người không chuyên vẽ
Nguyên tắc đầu tiên chúng tôi luôn nhắc học viên: storyboard không phải tác phẩm nghệ thuật, nó là bản ghi chú có hình. Bạn không cần vẽ khuôn mặt có hồn hay tô màu chi tiết. Chỉ cần phân biệt được người, vật và vị trí máy quay là đủ dùng.
Về vật liệu, chúng tôi không cầu kỳ. Một tờ A4 chia sẵn sáu đến tám ô vuông đã đủ cho hầu hết dự án nhỏ. Ai thích gọn có thể mua tập giấy in sẵn khung storyboard ở nhà sách, giá chỉ vài chục nghìn đồng. Người quen dùng điện thoại cũng được, miễn là ứng dụng ghi chú cho phép vẽ tay đơn giản và lưu thành từng trang riêng cho mỗi cảnh.
Phác bằng hình khối, chú thích bằng chữ
Cách dễ nhất là dùng hình khối cơ bản. Một hình tròn nhỏ đặt trên hình chữ nhật là một người đang đứng. Hình chữ nhật nằm ngang có thể là bàn, xe hay kệ hàng. Mũi tên cong thể hiện hướng máy lia theo chuyển động. Với cảnh cận mặt, chúng tôi thường vẽ một khung tròn lớn chiếm gần hết ô. Còn cảnh toàn thì để nhân vật nhỏ giữa khoảng trống rộng. Nhìn khoảng trống quanh hình khối, người dựng cũng đoán được đó là góc rộng hay góc gần.
Sau khi phác hình, bước quan trọng không kém là ghi chú bằng chữ ngay cạnh. Ô vẽ đẹp mà không ghi gì thì hôm sau chính người vẽ cũng quên mình định quay gì. Chúng tôi thường ghi ngắn gọn ba thứ cho mỗi ô: góc máy, động tác máy và một câu tả hành động chính của cảnh.
- Chia trang giấy thành các ô đều nhau, mỗi ô là một cảnh.
- Phác hình khối chính trước, bỏ qua chi tiết nhỏ như biểu cảm.
- Ghi chú góc máy và động tác ngay dưới mỗi ô.
- Đánh số thứ tự cảnh rõ ràng, phòng khi cần đảo thứ tự lúc dựng.
Đừng cầu toàn, vẽ nhanh là được
Sai lầm phổ biến nhất chúng tôi thấy ở người mới là cố vẽ cho đẹp. Có bạn mất cả buổi cho một ô hình, trong khi kịch bản còn hai mươi cảnh chưa phác. Storyboard càng nhanh càng tốt, vì mục đích là hình dung chứ không phải trưng bày. Nếu vẫn ngại cầm bút, bạn có thể thử vài công cụ AI gợi ý bố cục storyboard để dựng khung sườn trước, rồi chỉnh tay theo ý mình. Cách này rút ngắn khá nhiều thời gian cho người chưa quen cầm bút.
Nếu muốn luyện tay thêm, bạn có thể bắt đầu từ những bài tập vẽ đơn giản khác. Ví dụ cách vẽ anime cơ bản dành cho người mới cũng rèn được cảm giác bố cục và tỷ lệ khá tốt, dù chủ đề khác hẳn storyboard. Kỹ năng phác hình nhanh thì dùng chung được.
Một điều chúng tôi rút ra sau nhiều năm làm việc: người vẽ storyboard giỏi nhất thường không phải người vẽ đẹp nhất. Họ là người biết chọn đúng khoảnh khắc cần ghi lại, và biết bỏ đi những chi tiết không ảnh hưởng đến cảnh quay. Kỹ năng này rèn được qua thực hành, không cần học vẽ bài bản.
Cầm bút vẽ storyboard đầu tiên, đừng chờ vẽ đẹp mới bắt đầu
Khi đã nắm cách vẽ storyboard đơn giản, bạn không còn phụ thuộc vào người vẽ giỏi trong nhóm. Vài hình khối và vài dòng ghi chú là đủ để cả ê-kíp hình dung cảnh quay, không phải bàn lại ngay tại hiện trường. Với người làm multimedia đơn lẻ hay nhóm nhỏ, đây là kỹ năng đáng đầu tư hơn nhiều so với việc học vẽ bài bản.
Lần tới trước khi quay, thử dành mười lăm phút phác nhanh từng cảnh lên giấy, dù nét còn vụng. Chúng tôi tin bạn sẽ thấy buổi quay trôi chảy hơn hẳn: ít cảnh phải quay lại, ê-kíp cũng đỡ mất công đoán ý nhau giữa chừng. Đôi khi, vài hình khối và một dòng ghi chú nhỏ là thứ cứu cả buổi quay.
